Met de recente publicatie van de nieuwe richtlijn Toepassen antimicrobiële middelen, de update van de WVAB-richtlijn en de bijbehorende procedure voor het opstellen van formularia is de weg vrij om bestaande knelpunten bij het voorschrijven en toepassen van antibiotica op te lossen. De drie documenten vormen samen het kader waarmee de huidige formularia uit 2012 herzien kunnen worden.

Inventarisatie knelpunten huidige formularia 

In 2012 zijn de formularia voor veterinair antibioticagebruik in lijn gebracht met de aanbevelingen van de Gezondheidsraad. Na introductie van de aangepaste formularia bleek dat dierenartsen in het veld door de nieuwe antibioticaregels tegen een aantal knelpunten aanliepen. Deze knelpunten zijn in de periode 2012-2014 door de KNMvD geïnventariseerd. Veel knelpunten hebben te maken met tekortschietende SPC’s. Dat wil zeggen dat er voor een effectieve behandeling in de bijsluiter ontoereikende informatie is opgenomen met betrekking tot de dosering, therapieduur of doseringsinterval wordt aangegeven, terwijl off label use wettelijk verboden is. Er zijn ook knelpunten die voortkomen uit het ontbreken van geschikte (1e keuze) middelen. In principe kan de cascade dan uitkomst bieden maar ook dat levert soms problemen op. Tot slot zijn er soms contra-indicaties voor gebruik of is er resistente tegen de in het formularium aanbevolen werkzame stoffen.

Ruimte voor oplossingen 

Gezamenlijk met het CBG-MEB, het ministerie van EZ en de FIDIN zijn in de loop van de tijd een aantal mogelijke oplossingsrichtingen voor de geconstateerde knelpunten onderzocht. Het aanpassen van de SPC’s op basis van farmacovigilantie-meldingen en de introductie van registraties uit andere EU landen bleek op korte termijn niet realistisch. Aangezien de problematiek ook in andere EU-landen speelt, is voor de lange termijn een oplossing op EU-niveau het meest effectief. Maar ondertussen hanteren de NVWA en controlerende instanties als QLIP en VERIN, de formularia echter wel als harde norm en moeten dierenartsen zich verantwoorden voor het niet navolgen van het formularium.

De KNMvD heeft daarom voorgesteld om, wanneer dat vanuit het oogpunt van volksgezondheid en/of dierenwelzijn nodig is, in uitzonderingsgevallen toe te staan dat dierenartsen van het wettelijk kader afwijken. Deze uitzonderingen worden beschreven in KNMvD-richtlijnen voor veterinair handelen of formularia. Het ministerie van EZ heeft in juli 2014 per brief laten weten dit onder strikte voorwaarden mogelijk te willen maken. Uitzonderingen zijn alleen toegestaan voor specifieke antibiotica voor specifieke aandoeningen bij een bepaalde diersoort. Over de noodzaak van een uitzonderingsmogelijkheid moet consensus bestaan en er moet een wetenschappelijke onderbouwing voor zijn.

De voorwaarden voor het opstellen van zogenaamde ‘caves’ in de formularia heeft de WVAB opgenomen in de nieuwe procedure voor het opstellen van formularia. Samen met de generieke richtlijn Toepassen antimicrobiële middelen (TAM) en de nieuwe WVAB- richtlijn voor de classificatie van veterinaire antibiotica is dit het kader voor de revisie van de huidige formularia, die nu van start gaat. De WVAB zal in samenspraak met de (vak)groepen van de KNMvD de formulariumcommissies opnieuw installeren. Formulariumcommissies zullen bestaan uit 4-6 leden, waarvan minimaal de helft practicus moet zijn. Dierenartsen die willen bijdragen aan de totstandkoming van de nieuwe formularia kunnen zich melden via wvab@knmvd.nl. Lidmaatschap van de KNMvD is geen vereiste. Tijdens de revisie zullen de formulariumcommissies ook consultatierondes houden om de beroepsgroep bij het samenstellen van de nieuwe formularia te betrekken. Naar verwachting biedt deze werkwijze uitkomst voor een groot deel van de knelpunten die dierenartsen in de praktijk ervaren.

Nieuwe kaders voor antibioticabeleid 

De richtlijn TAM ondersteunt dierenartsen bij het maken van de juiste keuze ten aanzien van de inzet van antimicrobiële middelen. Daar waar knelpunten ontstaan vanwege een conflict tussen het wettelijk kader en goede veterinaire praktijk geeft de richtlijn TAM aanbevelingen om op een verantwoorde manier met deze conflicten om te gaan. Nadere uitwerking gebeurt via de komende herziening van de formularia. De richtlijn TAM is te vinden in het kwaliteitsdossier op de KNMvD-website.

Voor de nieuwe WVAB-richtlijn heeft de WVAB de recente wetenschappelijke ontwikkelingen in overweging genomen en knelpunten naar aanleiding van de vorige versie geïnventariseerd en geanalyseerd. Met een betere toelichting en een verduidelijking van de tabel moet de classificatie inzichtelijker worden.

Voor een uitgebreidere toelichting op het veterinair antibioticabeleid van de KNMvD zie de position paper ‘veterinair antibioticabeleid’ op de website van de KNMvD.